Një raport i Gjykatës Evropiane të Auditorëve ka gjetur se gjendja e hekurudhave të Kosovës në vitin 2025 ishte më e keqe se para fillimit të rehabilitimit para 10 vitesh, ndërsa nuk ka ende afat të qartë për përfundimin e rrjetit hekururdhor të Kosovës.
Përkundër investimeve dhjetëra miliona euro nga grantet e Bashkimit Evropian dhe projekteve të Qeverisë së Kosovës, gjendja aktuale e hekurudhave të Kosovës është më e keqe se para 10 vitesh, kur edhe kishin filluar këto investime.
Kjo gjetje del nga një raport i Gjykatës Evropiane të Auditorëve, i cili ka matur ecurinë e projekteve hekurudhore të financuara nga Bashkimi Evropian në Ballkanin Perëndimor.
Raporti analizon gjithsej 12 projekte në Kosovë, Serbi, Bosnje dhe Hercegovinë dhe Maqedoni të Veriut, të financuara përmes Kornizës së Investimeve për Ballkanin Perëndimor (ëBIF).
Auditorët konstatojnë se projektet janë në përputhje me prioritetet e BE-së për lidhjen e rajonit me rrjetin evropian të transportit, por zbatimi i tyre është karakterizuar me vonesa të mëdha dhe probleme në menaxhim.
Kësisoj, objektivi i vendosur për përfundimin e rrjetit kryesor të transportit hekurudhor deri në vitin 2030 ka pak gjasa të arrihet.
Sipas raportit, Komisioni Evropian ka financuar projekte në Ballkanin Perëndimor pa vlerësuar mjaftueshëm gatishmërinë e tyre për zbatim.
Çka thotë raporti për Kosovën?
Në këtë raport Kosova përmendet në kuadër të rehabilitimit të rrjetit hekurudhor që lidhë Kosovën me shtetet e rajonit dhe më gjerë.
Rehabilitimi i rrjetit hekurudhor brenda Kosovës është 148 kilometra, dhe ishte ndarë në tri faza: Faza e parë fillon nga Hani i Elezit – Fushë Kosovë, faza e dytë Fushë Kosovë – Mitrovicë Jugore dhe faza e tretë është nga Mitrovica e Jugut deri në Leshak, në kufirin me Serbinë.
Kjo linjë pastaj parashihet të lidhet më korridorin e dhjetë hekurudhor që lidhë Kosovën më Ballkanin Perëndimor dhe rrjetin Trans-Evropian të Transportit.
Megjithatë, kur kanë kaluar mbi 10 vjet nga koha e nisjes së këtyre projekteve, gjendja aktuale e hekurudhave të Kosovës është më e keqe se kur në kohën kur kishin filluar këto investime.
Në mostrën e auditimit janë përfshirë dy projekte nga Kosova në këtë korridor: një segment prej 66.8 kilometrash, me grant të BE-së prej 38.5 milionë euro, i miratuar në vitin 2015; dhe një segment tjetër prej 33.4 kilometrash, me grant prej 17.2 milionë euro, i miratuar në vitin 2016.
Në total, projektet e audituara për Kosovën mbulojnë 100.2 kilometra, si pjesë e rrjetit hekurudhor që është përgjegjësi e Kosovës për ta ndërtuar.
Auditorët e BE-së gjetën se asnjë nga këto projekte për të cilat Kosova ishte zotuar se do t’i kryejë, nuk ishte përfunduar sipas standardeve të rrjetit kryesor TEN-T deri në kohën e auditimit.
“Gjetja më kritike për Kosovën është se, në qershor 2025, gjendja e hekurudhës ishte më e keqe sesa para fillimit të projektit”, thuhet në raport.
Për me tepër, raporti konstaton se transporti hekurudhor i Kosovës ishte ndërprerë që nga viti 2020, pasi disa tunele ishin shembur gjatë punimeve. Po ashtu, auditorët theksojnë se nuk kishte datë të parashikueshme për fillimin e punimeve në pjesën veriore të Kosovës. Ndërkohë, sinjalizimi dhe elektrifikimi nuk ishin ende funksionalë në kohën e auditimit, në qershor 2025.
Probleme edhe në rajon
Raporti evidenton probleme serioze edhe në vendet e tjera të rajonit.
Në Bosnje dhe Hercegovinë, Komisioni Evropian në qershor 2022 kishte pezulluar dy projekte të miratuara fillimisht, përfshirë segmente të palidhura të Korridorit Vc, për shkak të situatës politike në Republikën Srpska.
Në Maqedoninë e Veriut, auditorët theksojnë se një seksion hekurudhor prej 23 kilometrash, që duhej të niste në vitin 2024 pranë kufirit me Bullgarinë, ende nuk ishte ndërtuar. Përfundimi i tij ishte planifikuar për vitin 2030. Raporti po ashtu përmend se një grant ishte miratuar për një segment hekurudhor që, në kohën e miratimit, nuk ishte i lidhur plotësisht me vendet fqinje dhe nuk kishte marrëveshje që do të garantonte funksionimin e të gjithë korridorit.
Për Serbinë, raporti thotë se mbështetja për sektorin hekurudhor është kryesisht ende në fazë planifikimi, me synim përmirësimin e linjave sipas standardeve të BE-së. Në tabelën e raportit, Korridori Hekurudhor X në Serbi ka 513, por asnjë kilometër të përfunduar sipas standardeve të rrjetit kryesor TEN-T; ndërsa për Korridorin Xc, trafiku po zhvillohet vetëm në kushte të veçanta gjatë punimeve.
