Ushtria e Madagaskarit mori pushtetin ndërsa protestuesit e brezit Gen Z rrëzojnë një tjetër qeveri. Protestat nisën nga ndërprerjet e energjisë elektrike dhe mungesa e ujit, por më pas u kthyen në pakënaqësi të përgjithshme ndaj udhëheqjes, korrupsionit dhe nepotizmit politik…
Nga Rebecca Schneid THE TIME
Presidenti i Madagaskarit, Andry Rajoelina, është rrëzuar nga një grusht shteti ushtarak dhe është fshehur pas tre javësh trazira politike dhe protestash të drejtuara nga të rinjtë.
Presidenti u përpoq të shpërndante Asamblenë Kombëtare të Madagaskarit pasi Parlamenti votoi të martën për ta shkarkuar atë, edhe pse udhëheqësi në vështirësi i vendit ishull e shpalli procesin antikushtetues dhe u zotua të qëndronte në pushtet.
Rajoelina u arratis nga ishulli, në jug të Afrikës, me një avion ushtarak francez, pasi një njësi elitare e ushtrisë, e njohur si CAPSAT, u shkëput nga ushtria dhe qeveria dhe iu bashkua protestuesve të brezit Gen Z që demonstronin kundër pabarazisë dhe korrupsionit në vendin me 29 milionë banorë.
Zemërimi i brezit Gen Z po ushqen protestat
Protestat nisën në fund të muajit të kaluar në kryeqytetin Antananarivo, duke kërkuar largimin e Rajoelina-s, i cili kishte ardhur në pushtet nëpërmjet një grushti shteti në vitin 2009. Ato udhëhiqeshin kryesisht nga protestues të rinj të brezit Gen Z.
Një 21-vjeçare, Angie Rakoto, u tha protestuesve në sheshin “13 Maji” për Rajoelina-n: “Ai duhet të largohet. Menjëherë”. Sheshi, ku janë mbajtur protesta për javë të tëra, mban emrin e Revolucionit Malagasy të vitit 1972, një kryengritje rinore që rrëzoi presidentin e parë të vendit pas pavarësisë.
Protestat u ndezën fillimisht nga ndërprerjet e shpeshta të energjisë elektrike dhe mungesa e ujit në të gjithë ishullin e Oqeanit Indian, por më pas u kthyen në pakënaqësi të përgjithshme ndaj udhëheqjes, keqfunksionimit të shërbimeve, korrupsionit të supozuar dhe nepotizmit politik.
“Ne kërkojmë falje nëse anëtarët e qeverisë nuk kanë kryer detyrat që u janë ngarkuar,” tha Rajoelina në një transmetim shtetëror më 29 shtator, ku iu drejtua drejtpërdrejt të rinjve. “E kuptoj zemërimin, trishtimin dhe vështirësitë e shkaktuara nga ndërprerjet e energjisë dhe problemet me furnizimin me ujë. E dëgjova thirrjen, e ndjeva dhimbjen, e kuptova ndikimin në jetën e përditshme.”
Organizata e Kombeve të Bashkuara njoftoi se 22 persona humbën jetën nga reagimi “i dhunshëm” i qeverisë ndaj protestave të brezit Gen Z. Qeveria i mohoi këto shifra.
“Jam i tronditur dhe i pikëlluar nga vrasjet dhe plagosjet gjatë protestave për ndërprerjet e ujit dhe energjisë në Madagaskar,” tha Komisioneri i Lartë i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk, të hënën. “U bëj thirrje autoriteteve të respektojnë lirinë e shprehjes dhe tubimin paqësor, në përputhje me detyrimet e tyre sipas ligjit ndërkombëtar të të drejtave të njeriut.”
Megjithëse protestuesit i pezulluan përkohësisht aktivitetet pas dhunës në kryeqytet, qindra të tjerë marshuan më pas në Toliara, në jug të kryeqytetit, dhe në Diego Suarez.
Në demonstratat e së hënës, protestat mblodhën të paktën 15 mijë persona.
Presidenti u arratis pasi humbi mbështetjen e ushtrisë
Protestat e brezit Gen Z arritën kulmin fundjavën e kaluar, kur një njësi ushtarake iu bashkua protestuesve dhe thirrjeve të tyre që presidenti të largohej nga detyra. Zyra e Rajoelina-s deklaroi të shtunën se ai dhe kryeministri ende kishin kontrollin e punëve të vendit, por gjatë fundjavës nisën të qarkullonin thashetheme se presidenti ishte larguar nga vendi. Ai e konfirmoi largimin të hënën. “U detyrova të gjej një vend të sigurt për të mbrojtur jetën time sot,” tha 51-vjeçari në një fjalim 26-minutësh të postuar në Facebook. Ai shtoi: “Nuk do të ndalem kurrë së kërkuari zgjidhje.”
Sipas një postimi tjetër në faqen e tij zyrtare në Facebook, fjalimi ishte planifikuar të transmetohej më herët në vend, por u shty pasi një grup i armatosur tentoi të merrte nën kontroll televizionin shtetëror. Rajoelina ishte president nga viti 2009 deri në 2014 pas një grushti shteti të dënuar nga SHBA, në të cilin njësia CAPSAT që iu bashkua protestuesve luajti rol kyç. Ai drejtoi qeverinë kalimtare deri në vitin 2014 dhe u rikthye në pushtet në vitin 2019.
Madagaskari është një nga vendet më të varfra në botë
Një nga arsyet e paqëndrueshmërisë politike të Madagaskarit është varfëria ekstreme.
Sipas Bankës Botërore, në vitin 2022, 75.2% e popullsisë jetonte nën kufirin e varfërisë dhe, megjithëse varfëria kombëtare ka “stagnuar”, varfëria urbane është “alarmuese” në rritje.
“Kjo rritje e varfërisë urbane mund t’i atribuohet faktorëve të ndryshëm, përfshirë mundësitë ekonomike në rënie, mjedisin e përkeqësuar të biznesit dhe mungesën e investimeve në arsim, shëndetësi dhe infrastrukturë urbane,” thuhej në një raport të Bankës Botërore për Madagaskarin në shkurt 2024.
Megjithëse bujqësia është “shtylla kurrizore” e ekonomisë së Madagaskarit, produktiviteti i ulët bujqësor në rajon bën që 80% e popullsisë rurale të jetojë në varfëri. Banka Botërore vëren gjithashtu se ishulli është veçanërisht i ndjeshëm ndaj fatkeqësive të shkaktuara nga ndryshimet klimatike. Kjo varfëri ndjehet veçanërisht fort nga të rinjtë. Vetëm 46% e popullsisë ka akses në ujë të pijshëm, vetëm 15% në sistem të përshtatshëm kanalizimesh, dhe si pasojë, fëmijët janë më të prirur ndaj sëmundjeve kronike dhe kequshqyerjes.
Protestat e brezit Gen Z kanë rrëzuar qeveri edhe diku tjetër këtë vit
Zemërimi i brezit Gen Z në Madagaskar pasqyron demonstratat rinore në shumë vende të botës këtë vit, teksa të rinjtë kanë dalë në rrugë për të protestuar kundër pabarazisë, varfërisë, korrupsionit dhe mungesës së infrastrukturës. Këto përfshijnë protesta në Peru, Nepal dhe Marok. Në fund të shtatorit, protestues të rinj në Peru u përplasën me policinë pasi kundërshtuan një reformë pensionesh që do t’i detyronte të rinjtë të paguanin në një fond privat.
Shumë prej tyre kërkuan dorëheqjen e Dina Boluarte, e cila për muaj me radhë ka pasur mbështetje njëshifrore në sondazhe. Të enjten e kaluar, Boluarte u shkarkua nga posti përmes një votimi në Kongres. Në Nepal, protestat e drejtuara nga të rinjtë kundër korrupsionit dhe mbylljes së rrjeteve sociale lanë të paktën 19 të vdekur dhe sollën një ndryshim tërësor të qeverisë. Sipas Amnesty International, qeveria reagoi me plumba gome, gaz lotsjellës dhe madje edhe me municion të vërtetë.
Protesta masive në Indonezi, Bangladesh, Sri Lanka dhe Filipine vitet e fundit kanë tronditur gjithashtu Azinë Jugore dhe Juglindore, teksa të rinjtë luftojnë kundër varfërisë dhe korrupsionit.
