Raporti i Komisionit Evropian për Malin e Zi, thekson se ku shtet ka marrëdhënie të mira me fqinjët e tij, por me tensione të herëpashershme me Serbinë dhe Kroacinë. Në dokument thuhet se marrëdhëniet me Serbinë janë “përgjithësisht të qëndrueshme, me akuza reciproke të herëpashershme”.
“Polemika u ngrit në mesin e dhjetorit 2022 kur kryetarët e komunave dhe kryetarët e kuvendeve lokale të gjashtë komunave malazeze, të gjithë përfaqësues të ish-Frontit Demokratik, morën pjesë në seancën e Komisionit për Diasporën dhe Serbët në rajonin e Parlamentit serb, ku është diskutuar për pozitën dhe statusin e serbëve etnikë në Mal të Zi”, thuhet në raport.
KE rikujton se presidenti i Malit të Zi, Jakov Milatoviq, pas vizitës inauguruese në Bruksel, në korrik të këtij viti bëri një vizitë zyrtare në Beograd për të diskutuar me presidentin e Serbisë për emërimin e ambasadorit, raporton gazeta Vijesti.me.
“Të dy presidentët u takuan përsëri menjëherë pas kësaj në Athinë. Në gusht të vitit 2023 u hoq ndalimi për hyrjen e ish-ambasadorit të Serbisë në Mal të Zi, (Vladimir) Bozhoviq”, thuhet në njoftim.
Serbia dhe Mali i Zi nuk kanë ambasadorë në Podgoricë apo Beograd për gati tre vjet.
Në fund të vitit 2020, Mali i Zi dëboi ambasadorin e Serbisë sepse ai e quajti Kuvendin e Podgoricës (1918) “një shprehje e lirë e vullnetit të popullit për bashkim me Serbinë vëllazërore”.
Bozhoviq mbeti në detyrë nga Beogradi. Qeveria e Serbisë ka hequr dorë nga shpallja e ambasadorit të Malit të Zi, Tarzan Millosheviq, persona non grata. Megjithatë, Qeveria e Zdravko Krivokapiq e tërhoqi atë nga Beogradi në shkurt të vitit 2021, kështu që posti diplomatik mbeti vakant.
Në fillim të qershorit, Gjykata Administrative e pranoi ankesën e Bozhoviqit dhe e rrëzoi vendimin e Ministrisë së Punëve të Brendshme me të cilin Bozhoviqit i ndalohej hyrja në Mal të Zi më 30 shtator 2022, për shkak se, siç deklaruan në atë kohë, ishte bërë kontrolli i të dhënave, mbajtur nga Drejtoria e Policisë konstatoi se ka pasur pengesa për arsye sigurie kombëtare.
“Jadrani” acaroi marrëdhëniet me Kroacinë
Raporti i KE thekson se marrëdhëniet me Kroacinë mbeten të mira me tensione të herëpashershme që lidhen me çështje të pazgjidhura dypalëshe dhe/ose disa ngjarje historike.
Kujtohet se në shtator dhe tetor 2022, ministrat e atëhershëm të Punëve të Jashtme dhe Mbrojtjes, së bashku me kolegët e tyre kroatë, vendosën pllaka përkujtimore në ishullin kroat Vis dhe ish-kampin Morinj në Mal të Zi. ishte nën administrimin e ish-Ushtrisë Popullore Jugosllave (JNA), me qëllim që t’u bënte homazhe atyre që vdiqën në ngjarjet e viteve 1990.
“Kjo shkaktoi polemika dhe Prokuroria Themelore hapi një hetim paraprak kundër ministrave”, thuhet në raport.
Kallëzimi penal kundër kryetarit të nderit dhe kryetarit të atëhershëm të Partisë Socialdemokrate, Krivokapiq dhe Konjeviq, është dorëzuar në nëntor të vitit të kaluar nga Drejtoria për Çështje të Inspektimit (UIP), ushtruesi i detyrës së së cilës ka konstatuar se në mënyrë të paligjshme kishin ngritur një pllakë përkujtimore në. ndërtesa e ish-magazinës ushtarake në Morinje.
Në fund të tetorit të këtij viti, Prokuroria Themelore e Shtetit në Kotorr e hodhi poshtë kallëzimin penal për shkak të mungesës së dyshimit të arsyeshëm se i akuzuari e kishte kryer veprën në fjalë.
KE thekson se nuk ka progres në lidhje me demarkacionin e pazgjidhur të kufirit ndërmjet Malit të Zi dhe Kroacisë, dhe mosmarrëveshja për pronësinë e anijes me vela “Jadran” ka vazhduar.
“Në gusht 2023, Ministria e Punëve të Jashtme e Kroacisë i dërgoi një notë të fortë proteste Malit të Zi për shkak të festimit të 90-vjetorit të anijes”, kujton raporti.
Kroacia pretendon se pas rënies së ish-Jugosllavisë, anija shkollore “Jadran”, e cila ndodhet në Mal të Zi, i takon asaj dhe se ajo është dërguar në Tivar vetëm për riparim dhe ka mbetur atje për shkak të luftës.
Ish-kryeministri Dritan Abazoviq ka thënë së fundi se anija “Jadran” nuk është rrëmbyer dhe është e shtetit të Malit të Zi dhe se gjatë gjithë shpërbërjes së Jugosllavisë “mendoj se diçka duhet t’i takonte Malit të Zi”.
As çështja e kufirit me Kroacinë në Prevllacë nuk është zgjidhur prej dekadash. Gadishulli i Prevlakës ndodhet në hyrje të Gjirit të Kotorrit, në kufirin midis Malit të Zi dhe Kroacisë. Pas konflikteve të luftës të viteve 1920, Prevlaka u mor nga vëzhguesit e Kombeve të Bashkuara deri në vitin 2002, kur u krijua Protokolli për Regjimin e Përkohshëm të Kufirit.
Sipas protokollit, Kroacia ka pjesën tokësore të gadishullit dhe brezin detar 550 metra të hyrjes në Gjirin e Kotorrit, ndërsa pjesa e zonës ujore përgjatë bregut të majtë të gadishullit është shpallur “deti i askujt”. Ky status është ruajtur edhe sot e kësaj dite.
Ministrat në ceremoninë e diskutueshme
KE vlerësoi se marrëdhëniet me Bosnjën dhe Hercegovinën mbeten përgjithësisht të mira, megjithëse përcaktimi i dakorduar i kufirit ende nuk është shënuar fizikisht dhe duhet të vendosen tre pika të përbashkëta kufitare.
Ata theksojnë se pjesëmarrja e ministrave të Financave dhe Drejtësisë të Malit të Zi më 9 janar 2023 në ceremoninë në Banja Luka me rastin e Ditës antikushtetuese të Republikës Srpska shkaktoi reagime dhe polemika të forta në Mal të Zi dhe rajonal.
Në ceremoninë në Banja Luka, ku presidenti i entitetit Milorad Dodik i dha medaljen presidentit rus Vladimir Putin, morën pjesë ministrat e drejtësisë dhe financave, Marko Kovaç dhe Aleksandar Damjanoviç.
RS feston 9 janarin, pavarësisht vendimeve të Gjykatës Kushtetuese të BiH mbi antikushtetutshmërinë e saj. Kjo festë është e kontestuar nga institucionet e Bashkimit Evropian, Zyra e Përfaqësuesit të Lartë në Bosnjë dhe Hercegovinë (OHR) dhe vendet perëndimore, sepse për ta festimi i 9 janarit paraqet një sulm ndaj Kushtetutës së Bosnje-Hercegovinës dhe Dejtonit. Marrëveshja e Paqes.
Raporti i KE thekson se marrëdhëniet me Shqipërinë, Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut mbeten të mira me vizita të herëpashershme të nivelit të lartë.
