Kompanitë e armëve nga ShBA-ja, Britania e Madhe dhe Turqia do të përjashtohen nga një nismë e re e financimit të mbrojtjes prej 150 miliardë eurosh të BE-së, përveç nëse vendet e tyre të origjinës nënshkruajnë marrëveshje të mbrojtjes dhe sigurisë me Brukselin.
Fondi i planifikuar për kryeqytetet që do të shpenzohen për armë do të jetë i hapur vetëm për kompanitë e mbrojtjes të BE-së dhe ato nga vendet e treta që kanë nënshkruar marrëveshjet e mbrojtjes me bllokun, sipas një propozimi të Komisionit Evropian të paraqitur të mërkurën.
Ai gjithashtu do të përjashtonte çdo sistem të avancuar të armëve mbi të cilin një vend i tretë kishte “autoritet projektimi” – kufizime në ndërtimin ose përdorimin e komponentëve të veçantë – ose kontroll mbi përdorimin e tij eventual.
Kjo do të përjashtonte platformën amerikane të mbrojtjes ajrore dhe raketore “Patriot”, e cila prodhohet nga kontraktori i mbrojtjes RTX, dhe sisteme të tjera të armëve amerikane ku Uashingtoni ka kufizime se ku mund të përdoren.
Kjo politikë është një fitore për Francën dhe vendet e tjera që kanë kërkuar një qasje “Blej produkte evropiane” ndaj shtytjes së investimeve në mbrojtje të kontinentit, mes frikës mbi besueshmërinë afatgjatë të ShBA-së si një partner dhe furnizues i mbrojtjes, të shkaktuara nga presidenti Donald Trump.
Të paktën 65 për qind e kostos së produkteve do të duhej të shpenzoheshin në BE, Norvegji dhe Ukrainë. Pjesa e mbetur mund të shpenzohet për produkte nga vendet e treta që kanë nënshkruar një pakt sigurie.
“Ne e kemi këtë mundësi për të ndërtuar me të vërtetë industrinë evropiane të mbrojtjes”, tha Kaja Kallas, kryediplomate e BE-së, duke shtuar se lufta në Ukrainë ka treguar rëndësinë e të pasurit armë pa kufizime të huaja. “Në krizë, ushtria juaj me të vërtetë duhet të ketë duart e lira”.
Mbretëria e Bashkuar ka lobuar fort për t’u përfshirë në iniciativë, veçanërisht duke pasur parasysh rolin e saj kyç në një “koalicion evropian të vullnetit” që synon të forcojë aftësitë mbrojtëse të kontinentit. Kompanitë e mbrojtjes në Mbretërinë e Bashkuar, duke përfshirë “BAE Systems” dhe “Babcock International”, janë thellësisht të integruara në industrinë e mbrojtjes të vendeve të BE-së, si Italia dhe Suedia.
Nëse vende të treta si ShBA-ja, Britania dhe Turqia do të donin të merrnin pjesë në iniciativë, atyre do t’u duhej të nënshkruanin një marrëveshje partneriteti të mbrojtjes dhe sigurisë me BE-në.
Bisedimet midis Londrës dhe Brukselit për një pakt të tillë kanë filluar, por janë përfshirë në kërkesat për një marrëveshje më të madhe BE-Britani, që do të përfshinte gjithashtu çështje si të drejtat e njerëzve për të peshkuar dhe migracionin.
“Ne po punojmë për të pasur këtë partneritet të mbrojtjes dhe sigurisë me Mbretërinë e Bashkuar”, tha Kallas. “Unë me të vërtetë shpresoj se për samitin (BE-Britani) në maj, ne mund të kemi rezultate”.
Përjashtimi i Britanisë së Madhe dhe Turqisë do të shkaktojë dëme për kompanitë e mëdha evropiane të mbrojtjes me lidhje të ngushta me prodhuesit ose furnizuesit në ato tregje.
Përpjekjet e mëparshme franceze për të kufizuar shpenzimet e mbrojtjes për kompanitë e BE-së janë përballur vetëm me rezistencë të ashpër nga vende të tilla si Gjermania, Italia, Suedia dhe Holanda që kanë lidhje të ngushta me prodhuesit e mbrojtjes jashtë BE-së.
Propozimi duhet të miratohet nga shumica e shteteve të BE-së.
Sipas kushteve të planit, vendet e BE-së do të jenë në gjendje të shpenzojnë 35 për qind të kredive për produkte që përdorin komponentë nga Norvegjia, Koreja e Jugut, Japonia, Shqipëria, Moldavia, Maqedonia e Veriut dhe Ukraina, thanë zyrtarët.
