Pas sulmeve të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit, në rajon është rritur ndjeshëm aktiviteti i ndërhyrjeve elektronike në sinjalet satelitore.
Këto ndërhyrje kanë çrregulluar sistemet e navigimit të qindra anijeve tregtare dhe kanë shkaktuar kaos në trafikun detar në Ngushticën e Hormuzit.
Sipas NTV, brenda 24 orëve pas sulmeve të para ndaj Iranit, shumë anije që lundronin në rajon pësuan papritur defekte në sistemet e navigimit. Në disa raste, pozicionet e tyre u shfaqën në aeroporte, pranë centraleve bërthamore ose madje brenda territorit iranian.
Ekspertët thonë se kjo situatë është shkaktuar nga ndërhyrje intensive elektronike në sinjalet e navigimit satelitor, të njohura si “jamming” dhe “spoofing”, që bllokojnë ose mashtrojnë sistemet e pozicionimit.
Mbi 1100 anije tregtare të prekura
Sipas të dhënave të kompanisë së inteligjencës detare Windward, më 28 shkurt më shumë se 1100 anije tregtare në ujërat territoriale të Emirateve të Bashkuara Arabe, Katarit, Omanit dhe Iranit u ndikuan nga ndërhyrjet elektronike.
Këto ndërhyrje kanë ngadalësuar ndjeshëm trafikun në Ngushticën e Hormuzit, e cila është një nga rrugët më të rëndësishme energjetike në botë, nga e cila kalon rreth 20 për qind e eksportit global të naftës dhe gazit.
“Nuk e dini më ku ndodhen anijet”
Disa anije janë detyruar të ndryshojnë kursin e tyre, ndërsa disa tankerë kanë fikur sinjalet e sistemit automatik të identifikimit (AIS), duke kaluar në atë që njihet si “errësirë detare”.
Analistja detare e Windward, Michelle Wiese Bockmann, e cilësoi situatën shumë të rrezikshme.
“Ajo që po shohim tani në Gjirin Persik është jashtëzakonisht e rrezikshme për navigimin detar. Arrini në pikën ku nuk e dini më se ku ndodhen anijet,” tha ajo.
“Mjegull elektronike” që rrezikon përplasjet
Sistemi AIS zakonisht transmeton automatikisht pozicionin, shpejtësinë dhe kursin e anijeve për të parandaluar përplasjet. Por kur sinjalet e Global Positioning System (GPS) bllokohen ose manipulohet pozicioni, anijet mund të shfaqen mijëra kilometra larg vendndodhjes reale ose madje në tokë.
Sipas ekspertëve, kjo krijon një “mjegull elektronike” që mund të shkaktojë aksidente serioze në zonat me trafik të dendur detar.
Dhjetëra ndërhyrje GPS në 24 orët e para të luftës
Analiza e Windward tregon se në 24 orët e para pas shpërthimit të konfliktit u identifikuan 21 pika të reja ndërhyrjeje në GPS në rajon. Vetëm një ditë më vonë, ky numër u rrit në 38.
Të dhënat më të fundit tregojnë se nga fillimi i luftës deri më 3 mars, janë regjistruar 1735 ndërhyrje në GPS, të cilat kanë ndikuar në 655 anije. Shumica e këtyre incidenteve kanë zgjatur 3 deri në 4 orë.
Edhe avionët përballen me rrezik
Ndërhyrjet elektronike nuk po prekin vetëm transportin detar, por edhe aviacionin. Sipas të dhënave të vitit 2024, incidentet e humbjes së sinjalit GPS që prekin avionët janë rritur me 220 për qind mes viteve 2021 dhe 2024.
Në vitin 2025, avioni që transportonte presidenten e Komisioni Evropian, Ursula von der Leyen, u ndikua nga ndërhyrjet në GPS gjatë uljes në Bullgari, duke detyruar pilotët të përdornin navigimin manual me harta.
Disa pilotë raportojnë se ekranet e navigimit mund të tregojnë pozicione kilometra larg vendndodhjes reale.
Pse GPS është një objektiv i lehtë?
Sistemet globale të navigimit satelitor si Global Positioning System i SHBA-së, Galileo satellite navigation system i Evropës, BeiDou Navigation Satellite System i Kinës dhe GLONASS i Rusisë përdoren gjerësisht në mbarë botën.
Megjithatë, shumica e tyre transmetojnë sinjale të hapura për përdorim civil. Këto sinjale dobësohen deri sa arrijnë në Tokë dhe mund të bllokohen lehtësisht nga sinjale radio më të fuqishme.
Për pasojë, ekspertët paralajmërojnë se anijet dhe avionët modernë mbeten shumë të cenueshëm ndaj sulmeve elektronike, duke e kthyer këtë teknologji në një nga armët më të rrezikshme të luftës moderne.
