Republika e Turqisë feston sot 102 vjetorin e shpalljes së saj, një nga momentet më të rëndësishme të historisë së këtij shteti.
Më 29 tetor 1923, nën udhëheqjen e Mustafa Kemal Ataturkut, u shpall zyrtarisht Republika e Turqisë, duke i dhënë fund sistemit të vjetër të sulltanatit dhe duke filluar epokën moderne të shtetit turk, transmeton KosovaNews.
Nga lufta për pavarësi në themelimin e Republikës
Pas përfundimit me fitore të Luftës Kombëtare për Pavarësi, Turqia përcaktoi formën e re të qeverisjes – republikën.
Ataturku, i cili kishte udhëhequr rezistencën kundër pushtimit pas Luftës së Parë Botërore, kishte paralajmëruar që në Kongresin e Erzurumit se “forma më e përshtatshme e qeverisjes për kombin turk do të jetë republika”.
Që nga 23 prilli 1920, Kuvendi i Madh Kombëtar i Turqisë kishte marrë drejtimin e vendit, duke e bazuar pushtetin në sovranitetin e popullit.
Edhe pse emri “republikë” ende nuk ishte shpallur, sistemi që funksiononte në praktikë tashmë e kishte zëvendësuar monarkinë.
Shfuqizimi i sulltanatit – hapi vendimtar drejt një epoke të re
Një nga pengesat më të mëdha për shpalljen e republikës ishte sistemi i sulltanatit, që u shfuqizua më 1 nëntor 1922.
Kështu, Turqia i dha fund mijëra viteve të sundimit monarkik dhe hapi rrugën për një sistem të ri politik.
Pas këtij zhvillimi, Traktati i Lozanës u ratifikua, duke siguruar njohjen ndërkombëtare të pavarësisë së shtetit turk.
Kriza politike që solli shpalljen e Republikës
Në tetor të vitit 1923, qeveria e asaj kohe dha dorëheqje dhe Kuvendi nuk arriti të formonte kabinet të ri.
Në mbrëmjen e 28 tetorit 1923, Mustafa Kemal Pasha mblodhi bashkëpunëtorët e tij në Çankaya dhe deklaroi fjalinë që hyri në histori:
“Nesër do ta shpallim Republikën.”
Ai dhe bashkëpunëtori i tij i ngushtë, Ismet Inönü, përgatitën ndryshimet kushtetuese që do të zyrtarizonin formën republikane të qeverisjes.
29 tetori – dita kur u lind Republika e Turqisë
Më 29 tetor 1923, pas diskutimeve në Kuvend, Turqia shpalli zyrtarisht Republikën.
Shpallja u prit me brohoritjet “Rroftë Republika!” (Yaşasın Cumhuriyet!) në Ankara dhe në qytetet e tjera të vendit.
Në të njëjtën ditë, Mustafa Kemal Ataturku u zgjodh me unanimitet si presidenti i parë i Republikës së Turqisë.
Në fjalimin e tij të parë si president, Ataturku tha:
“Republika e Turqisë do të jetë e lumtur, e suksesshme dhe fitimtare.”
Kështu, u vendos përfundimisht emri dhe forma e re e shtetit turk.
Sistemi i ri qeverisës dhe fillimi i epokës moderne
Pas shpalljes së republikës, u përcaktua një sistem i ri politik:
Presidenti do të caktonte kryeministrin, ndërsa ky i fundit do të përzgjidhte ministrat dhe do t’i paraqiste për miratim.
Kështu, Turqia kaloi nga sistemi i vjetër i “qeverisë së Kuvendit” në një regjim parlamentar modern.
Ismet Pasha u ngarkua për të formuar qeverinë e parë të Republikës.
Turqia sot: 102 vjet shtet modern dhe laik
Sot, 102 vjet pas shpalljes, Republika e Turqisë vazhdon të qëndrojë si një nga shtetet më të fuqishme dhe me ndikim në rajon.
Festimet e 29 tetorit – Ditës së Republikës (Cumhuriyet Bayramı) zhvillohen çdo vit me parada ushtarake, koncerte, ceremoni shtetërore dhe aktivitete kulturore në të gjithë vendin.
Nëpër rrugët e qyteteve turke, edhe sot dëgjohet thirrja që ka mbijetuar një shekull:
“Rroftë Republika e Turqisë!”
Deklarata e Presidentit ErdoÄźan
Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdoğan, gjatë ceremonisë në Anıtkabir me rastin e 102-vjetorit të shpalljes së Republikës, shkroi në librin e nderit:
“Edhe pse fronti i sulmeve ndaj nesh zgjerohet, ne nuk do të tërhiqemi nga rruga jonë; me vullnetin e Zotit, me mbështetjen e popullit tonë dhe me besimin për një Turqi të madhe e të fortë, do t’ia lëmë fëmijëve tanë këtë Republikë si veprën më të madhe të brezit tonë.”
Turqia dhe Kosova – Aleatë Strategjikë
Turqia ishte ndër vendet e para që njohu pavarësinë e Kosovës më 18 shkurt 2008 dhe që prej atëherë ka ndërtuar raporte të qëndrueshme politike, ekonomike dhe ushtarake me Prishtinën.
Dy shtetet kanë intensifikuar bashkëpunimin në fushën e sigurisë dhe industrisë së mbrojtjes, përfshirë blerjen e dronëve Bayraktar TB2, dërgesat e fundit të dronëve kamikaz “Skydagger”, si dhe marrëveshjen për ndërtimin e një fabrike të prodhimit të municioneve në Kosovë.
Këto iniciativa pasqyrojnë partneritetin strategjik dhe besimin e ndërsjellë midis Ankarasë dhe Prishtinës./KosovaNews/
